Ważniejsze nagrody:
* 1971 - Nagroda Ministra Kultury i Sztuki za twórczość artystyczną III stopnia
* 1984 - Nagroda Państwowa I stopnia za osiągnięcia w dziedzinie filmu kinowego i telewizyjnego
* 1987 - nagroda "Lumière" przyznawana przez Włoskie
Stowarzyszenie Autorów Teatralnych i Filmowych za całokształt
twórczości w dziedzinie filmowej
* 1991 - Nagroda Przewodniczącego Komitetu Kinematografii dla producentów filmowych
* 1998 - "Nagroda Ostatnich Lat XX Wieku" przyznawana przez Międzynarodową Grupę Lektury w San Miniato
* 1999 - odznaczenie "Krzyż Komandorski z Gwiazdą
Orderu Odrodzenia Polski" za wybitne zasługi dla kultury polskiej
* 2001 - nagroda za całokształt twórczości w PRZEGLĄDZIE "FEBIOFEST" w Pradze
* 2002 - nagroda za całokształt twórczości na 29.
FESTIWALU PREMII INTERNAZIONALI E. FLAIANO w Pesarze we Włoszech
- nagroda za całokształt twórczości na 19. MIĘDZYNARODOWYM FESTIWALU FILMOWYM w Jerozolimie
* 2003 - Nagroda im. Roberta Bressona przyznana
przez Ministra Kultury Watykanu, wręczona podczas MFF w Wenecji
Krzysztof Zanussi otrzymał tytuły doctora honoris causa
moskiewskiego Instytutu Sztuki Filmowej WGiK; Uniwersytetu
Europejskiego w Mińsku; Narodowego Uniwersytetu Sztuki Teatralnej i
Filmowej w Bukareszcie; Nowego Uniwersytetu Bułgarskiego; Państwowego
Uniwersytetu Telewizji i Filmu w Sankt Petersburgu; Uniwersytetu
Katolickiego w Walencji. W 1998 na ulicy Piotrkowskiej w Łodzi
odsłonięto gwiazdę Zanussiego w Alei Gwiazd, a w roku 2000 reżyser
odcisnął dłoń na Promenadzie Gwiazd w Międzyzdrojach.
W 1996 roku zostały wydane dwie książki o twórczości Zanussiego:
Jadwigi Łużyńskiej O ZANUSSIM INNI i Sławomira Bobowskiego DYSKURS
FILMOWY ZANUSSIEGO.
Już podczas działalności Zanussiego w latach pięćdziesiątych
i sześćdziesiątych w amatorskim ruchu filmowym, jego twórczość została
zauważona - nagrodzono wtedy 9 ze zrealizowanych przez niego 11 filmów
(m.in. TRAMWAJ DO NIEBA współreżyserowany z W. Roniszem uzyskał Grand
Prix na FESTIWALU STUDENCKICH ETIUD AMATORSKICH w 1958 roku).
Nagrodzony został również jego film dyplomowy ŚMIERĆ PROWINCJAŁA.
Filmy Zanussiego nie dają się zaliczyć do jakiegoś nurtu polskiej czy
światowej twórczości filmowej. Reżyser ten nie ulega modom ani cudzym
gustom. Sam tak mówi:
"Moje kino wywodzi się przede wszystkim z
literatury, jest rodzajem ludzkiej mowy. Idea wizualności kina zawsze
budziła moje wątpliwości." ("Film" 1992 nr 17)
Podobnie wypowiada się na ten temat Paweł W. Stachowski:
"Obraz i warstwa fabularna, szczegóły miejsca i
czasu mają (w filmach Zanussiego) znaczenie drugorzędne. Jego filmy
zamieniają się w rozpisane na dialogi rozmowy."
Zapewne najbardziej znaczącym okresem w twórczości Zanussiego jest
dekada lat siedemdziesiątych. Wtedy powstały tak znane filmy, jak ŻYCIE
RODZINNE, ZA ŚCIANĄ, ILUMINACJA, BARWY OCHRONNE czy SPIRALA. Wtedy też
został wykreowany specyficzny bohater filmów Zanussiego - człowiek
postawiony przed wyborem między wartościami a pokusą ich odrzucenia.
Probierzem jest jego moralna wrażliwość wyrażająca się kompromisem
pomiędzy sferą marzeń o indywidualnej wolności a życiową praktyką,
która tę wolność dobrowolnie ogranicza.
Filmy Zanussiego są kinem autorskim. Prawie do wszystkich sam pisał
scenariusze. W latach siedemdziesiątych, szczególnie w takich filmach,
jak >>> STRUKTURA KRYSZTAŁU, ZA ŚCIANĄ czy ILUMINACJA pozwalał
aktorom improwizować, stosując technikę otwartych dialogów. Zanussi
pragnął w ten sposób, jak sam mówił:
"...charakteryzować bohaterów w sposób nieoczywisty,
pozostawiając margines dla niedopowiedzenia, prymat nastroju nad akcją
a jednocześnie budować napięcie dramaturgiczne wynikające ze zderzenia
racji psychologicznych, czy moralnych." ("Film" 1971 nr 5)
Najbardziej znaczącym filmem lat osiemdziesiątych jest zrealizowany w
Polsce w 1984 roku ROK SPOKOJNEGO SŁOŃCA. Głównie jednak w tej dekadzie
realizował Zanussi swoje plany artystyczne na Zachodzie - stał się
twórcą europejskim.
"Artysta nie należy do nikogo, jego sztuka musi stanowić własność wszystkich" - komentował reżyser.
Jest (pisze Paweł W. Stachowski) w postawie tego reżysera coś ze
średniowiecznych bardów wędrujących po Europie i wszędzie znajdujących
ciepłe przyjęcie. Zanussi, jako artysta jest kimś, kto szanując lokalne
odrębności próbuje znaleźć to, co wspólne, a jednocześnie w sposób
nieskrępowany wyrażać siebie ("Film" 1992 nr 36).
Oprócz dominujących w filmach tego reżysera tematów takich, jak wolność
i zniewolenie, moralne wybory, związki ludzkiego losu z Absolutem
pojawia się w nich często motyw śmierci. Andrzej Kijowski napisał:
"Przewodnim nurtem myślowym twórczości Zanussiego
zdaje się być uświadomienie konieczności umierania. Filmy tego reżysera
ukazują przechodzenie człowieka z jednych pozycji na drugie i choć
spory dotyczą spraw nadzwyczaj realnych (...), gdzieś w tle wyczuwa się
zadumę nad niepojętym wymiarem ponadegzystencjalnym, w którym
irracjonalna konieczność zakończenia życia dopełnia jakąś oczywistość."
("Film" 1978 nr 43)
W swoich dziełach Zanussi porusza odwieczne problemy: miłości, śmierci,
szczęścia i sumienia, przyglądając się jak objawiają się one w
dzisiejszym świecie.
"We wszystkich filmach Zanussiego czuje się
szczególnie mocno obecność autora. Nie tylko w wywodach i beletrystyce
(...) lecz także, a może przede wszystkim, w manipulowaniu planami,
obrazami, które często wynikają nie z logiki opowieści, lecz z logiki
myślenia autora. Chodzi mi o te momenty, gdzie - między wierszami,
między obrazami - słyszy się jego głos, widzi się bieg jego myśli,
czuje puls emocji." (Aleksander Jackiewicz, "Kino" 1981 nr 01)
Oprócz twórczości filmowej zajmuje się także Zanussi działalnością
pedagogiczną i reżyserią teatralną. Wykładał m.in. w PWSFTviT w Łodzi,
National Film School w W. Brytanii i w Danii, w Kopenhadze. Reżyseruje
w teatrach w Mediolanie, Palermo, Bonn, Krakowie, Bazylei i Rzymie.
Filmografia
Etiudy szkolne
1961 HOLDEN
1961 ŁAPAĆ ZŁODZIEJA
1961 PARASOL PRZY POGODZIE
1961 UŁAN I DZIEWCZYNA
1962 SAMOLOT Z BUDAPESZTU
1963 STUDENCI
1964 ŚWIADEK
1966 ŚMIERĆ PROWINCJAŁA (tv film dyplomowy).
Filmy fabularne
1967 TWARZĄ W TWARZ (film tv; scenariusz wspólnie z E. Żebrowskim).
Studium psychologiczne poruszające problem odpowiedzialności człowieka
za losy innych.
1968 ZALICZENIE (film tv; scenariusz wspólnie z E. Żebrowskim).
Przywołujące problem ludzkiej godności relacje miedzy profesorem a
zdającym egzamin studentem.
1969 STRUKTURA KRYSZTAŁU. Bohaterami filmu są dwaj utalentowani fizycy
- jeden z nich wyjeżdża na wieś i jest meteorologiem, drugi robi
błyskotliwą karierę naukową. Obaj toczą dyskurs moralny na temat wyboru
postaw życiowych. Nagrody: 1969 - Nagroda im. A. Munka (przyznawana
przez PWSFTviT w Łodzi); "Syrena Warszawska" (przyznawana przez Klub
Krytyki Filmowej); 1970 - Nagroda za debiut reżyserski "Srebrny Kondor"
Federacji Argentyńskich Klubów Filmowych na MFF w Mar Del Plata;
Nagroda miasta Valladolid na MFF FILMÓW RELIGIJNYCH I HUMANISTYCZNYCH;
Nagroda Specjalna na MFF w Panamie
1970 GÓRY O ZMIERZCHU (film tv). Opowieść o starym profesorze, który co roku przyjeżdża w góry w rocznicę śmierci przyjaciela.
1971 DIE ROLLE (tytuł polski ROLA; prod. Polska-RFN; film tv). Aktor,
przygotowując się do roli starego człowieka, po wielu latach odwiedza
swojego ojca w domu opieki, aby obserwować jego zachowania.
1971 ŻYCIE RODZINNE. Młody inżynier Wit, wraz z przyjacielem odwiedza
swój dom rodzinny. Opowieść o kryzysie rodziny i niemożności dokonania
wyboru zgodnego z moralnymi i etycznymi zasadami. Nagrody: 1971 -
"Srebrny Hugo" na MFF w Chicago; "Złota Kaczka" w kategorii najlepszy
film polski przyznawana przez czasopismo "Film"; 1972 - "Premio de San
Gregorio" i "Premio Ciudad de Valladolid" na MFF w Valladolid; 1973 -
II Nagroda na MFF w Colombo.
1971 ZA ŚCIANĄ (film tv; scenariusz wspólnie z E. Żebrowskim).
Kameralny dramat postaw. Tytułowa ściana jest tutaj symbolem granic
dzielących ludzi oraz obojętności na los innego człowieka. Nagroda:
1971 - Grand Prix na MFFA w San Remo.
1972 HIPOTEZA (film tv; prod. Polska - RFN). Rozgrywająca się na
początku XX wieku opowieść o młodym profesorze, któremu w oryginalny
sposób udało się pokonać własną słabość.
1973 ILUMINACJA. Głównym bohaterem jest młody student, który poprzez
naukę, przemyślenia i kontakty z innymi poszukuje "prawdy". Jednak mimo
starań nie doznaje tytułowej iluminacji - dostępnej, według filozofii
średniowiecznej, tylko niektórym mędrcom i filozofom. Nagrody: 1973 -
Grand Prix "Złoty Lampart", Nagroda FIPRESCI, Nagroda Jury
Ekumenicznego na MFF w Locarno; "Syrena Warszawska" (nagroda Klubu
Krytyki Filmowej SDP) w kategorii filmu fabularnego; Grand Prix na KSF
"MŁODZI I FILM" w Koszalinie; Grand Prix na MFF w Rawennie; 1974 -
Nagroda Specjalna Jury FPFF w Gdańsku; "Złote Grono" na LLF w Łagowie;
"Złoty Medal" na MFF w Figuera da Foz.
1974 BILANS KWARTALNY. Melodramat z moralistycznym podtekstem. Znudzona
swym małżeństwem Marta spotyka dawnego kolegę ze studiów. Zafascynowana
nim postanawia rzucić dom i dotychczasowe życie. Jednak rozsądek bierze
górę i bohaterka wraca do męża. Nagrody: 1975 - Nagroda OCIC na MFF w
Berlinie Zachodnim; 1976 - "Złota Kamera" za najlepszy film współczesny
(przyznawana przez czasopismo "Film").
1975 DIE NACHTDIENST (tytuł polski MIŁOSIERDZIE PŁATNE Z GÓRY; prod.
RFN; film tv). Młoda lekarka z Jugosławii opiekuje się bogatą baronową,
która starannie obmyślanymi sposobami stara się zniszczyć jej godność.
Kameralny dramat o poszukiwaniu własnej wartości przez upokarzanie
innych.
1976 BARWY OCHRONNE. Na studenckim obozie naukowym spotykają się młody
asystent Jarosław i docent Jakub. Każdy z nich reprezentuje inną
postawę wobec życia - pierwszy idealistyczną, drugi cyniczną. Konflikt
tych postaw, a także opis środowiska akademickiego to główne tematy
filmu. Nagrody: 1977 - Grand Prix na FPFF w Gdańsku; "Złoty Koziorożec"
na MFF w Teheranie.
1977 ANATOMIE STUNDE (tytuł polski LEKCJA ANATOMII; prod. RFN; film
tv). Grupa niemieckich studentów bada wpływ różnych czynników na
strukturę psychiczną człowieka.
1977 HAUS DER FRAUEN (tytuł polski DOM KOBIET; na podstawie dramatu
Zofii Nałkowskiej pod tym samym tytułem; prod. RFN; film tv). Historia
kilku spokrewnionych ze sobą kobiet w różnym wieku, które mieszkają w
jednym domu.
1978 SPIRALA. Śmiertelnie chory mężczyzna dla którego jedyną
możliwością decydowania o własnym losie jest samobójstwo. Nagrody: 1978
- Nagroda Jury Ekumenicznego na MFF w Cannes; Nagroda Kin Studyjnych na
LLF w Łagowie; Nagroda Dziennikarzy na FPFF w Gdańsku; 1979 - Nagroda
za reżyserię na MFF w Panamie; "Złota Kamera" czasopisma "Film".
1979 WEGE IN DER NACHT (tytuł polski DROGI POŚRÓD NOCY; prod. RFN; film
tv). Podczas II wojny światowej grupa niemieckich oficerów stacjonuje w
wiejskim dworze. Jednego z Niemców fascynuje właścicielka majątku,
uczucie jednak pozostaje nie odwzajemnione.
1980 CONSTANS. Młody, uczciwy mężczyzna szuka w życiu stałych wartości.
Niestety, otaczająca go zakłamana rzeczywistość i niezawinione
przypadki burzą jego wyobrażenia o świecie. Nagrody: 1980 - Nagroda
Specjalna Jury na FPFF w Gdańsku; Nagroda za reżyserię, oraz Nagroda
Jury Ekumenicznego na MFF w Cannes; 1981 - Wielka Nagroda na MFF w
Panamie.
1980 KONTRAKT. Dwoje młodych ludzi pochodzących z bogatych i
ustosunkowanych rodzin bierze ślub. Dochodzi do skandalu, bo panna
młoda mówi "nie". Mimo to odbywa się wesele, które jest tutaj
pretekstem do krytycznego spojrzenia na społeczeństwo końca lat
siedemdziesiątych. Nagrody: 1980 - Wyróżnienie Katolickiego Biura
Filmowego na MFF w Wenecji.
1981 VERSUCHUNG (tytuł polski POKUSZENIE; prod. RFN;). Historia
niedobranego małżeństwa. Kobieta jest osobą otwartą i pełną optymizmu,
zaś mężczyzna - chłodny uczuciowo i pełen dystansu. Małżonkowie coraz
bardziej oddalają się od siebie.
1981 DA UN PAESE LONTANO: GIOVANNI PAOLO II (tytuł polski Z DALEKIEGO
KRAJU; scenariusz A. Kijowski i Jan J. Szczepański przy współpracy K.
Zanussiego; prod. Włochy-W. Brytania-Polska). Opowieść o życiu Karola
Wojtyły na kanwie skomplikowanych dziejów państwa polskiego. Nagrody:
1981 - Nagroda "David Europeo".
1982 IMPERATIV (tytuł polski IMPERATYW; prod. RFN). Augustyn -
mężczyzna w średnim wieku osiągnął życiowy sukces, mimo to popada w
depresję graniczącą z obłędem. Dramat ukazujący wewnętrzną walkę
człowieka z samym sobą. Nagrody: 1982 - Nagroda Specjalna Jury na MFF w
Wenecji.
1984 ROK SPOKOJNEGO SŁOŃCA (prod. Polska-Niemcy-USA ). Rok 1946. Trudny
romans Amerykanina i Polki w realiach okresu przejściowego między wojną
a pokojem. Nagrody: 1984 - "Złoty Lew" i Nagroda im. Passittiego
Związku Włoskich Dziennikarzy na MFF w Wenecji.
1985 PARADIGMA (tytuł polski PARADYGMAT, CZYLI POTĘGA ZŁA; prod.
RFN-Francja-Włochy). Akcja rozgrywa się na początku XX wieku.
Dwudziestoletni student teologii naiwnie wierzy, że człowiek z natury
jest dobry i zło można bez trudu zwalczyć. Jednak okazuje się, że nawet
jego własne postępowanie jest dwuznaczne i skażone kompromisem.
1988 WHEREVER YOU ARE (tytuł polski GDZIEŚKOLWIEK JEST, JEŚLIŚ JEST...;
scenariusz z Michaelem Hirstem; prod. Polska-Niemcy). Dyplomata
urugwajski przyjeżdża w 1945 roku do Polski, ażeby wyjaśnić
okoliczności śmierci zamordowanej przez Niemców żony. Dramat
psychologiczny odsłaniający tajniki ludzkiej podświadomości.
1989 STAN POSIADANIA (prod. Polska-Niemcy). Kameralny dramat o miłości
studenta i dojrzałej kobiety, która pod wpływem młodego kochanka
nawraca się i przyjmuje chrzest. Nagrody: 1989 - Nagroda Jury
Ekumenicznego na MFF w Moskwie; 1990 - Grand Prix na MFF w Strasburgu.
1990 ŻYCIE ZA ŻYCIE (prod. Polska-Niemcy). Opowieść o Maksymilianie
Kolbe. Film przybliża nam jego sylwetkę i wyjaśnia motywy działania.
1990 DAS LANGE GESPRÄCH MIT DEM VOGEL (tytuł polski DŁUGA ROZMOWA Z
PTAKIEM; prod. Niemcy; film tv). Czterdziestoletni aktor zafascynowany
młodziutką dziewczyną. Opowieść o miłości niemożliwej do spełnienia.
1992 DOTKNIĘCIE RĘKI (scenariusz: Peter Morgan i Mark Wadlow na
podstawie scenariusza K. Zanussiego i E. Żebrowskiego; prod. Polska-W.
Brytania-Dania). Student muzykologii odwiedza w Danii wybitnego
kompozytora, który już od dawna nie tworzy. Pod wpływem młodego
człowieka, stary mistrz komponuje wspaniałe oratorium. W faustowski
temat wpisano pytania o sens sztuki i o to, czy potrafi ona zmienić
oblicze świata. Nagrody: 1993 - "Złota Taśma" od SFP za najlepszy film
1992 roku.
1996 CWAŁ. Początek lat pięćdziesiątych. Dziesięcioletni Hubert
przyjeżdża do Warszawy, by zamieszkać u swojej ciotki.
Polityczno-obyczajowa komedia inspirowana autobiograficznymi wątkami z
dzieciństwa reżysera. Nagrody: 1996 - Nagroda Specjalna Jury i Nagroda
Dziennikarzy na FPFF w Gdyni; Nagroda Specjalna Jury na MFF w Tokio;
1997 - "Srebrny Witeź" na MFF NARODÓW SŁOWIAŃSKICH I PRAWOSŁAWNYCH w
Moskwie.
1996-2000 OPOWIEŚCI WEEKENDOWE: DAMSKI INTERES, NIEPISANE PRAWA, DUSZA
ŚPIEWA, LINIA OPÓŹNIAJĄCA, OSTATNI KRĄG, SKARBY UKRYTE, SŁABA WIARA,
UROK WSZETECZNY. Cykl podejmuje temat przemian w czasach przełomu
demokratycznego. Wszystkie filmy są mocno osadzone w realiach, a
dotyczą głównie życia inteligencji i jej wyborów moralnych.
1997 OUR GOD'S BROTHER (tytuł polski BRAT NASZEGO BOGA; scenariusz z
Mario Di Nardo; prod. Polska-Włochy-Niemcy). Film jest adaptacją
napisanego pod koniec lat czterdziestych dramatu Karola Wojtyły o
Adamie Chmielowskim - bracie Albercie (1845-1916).
2000 ŻYCIE JAKO ŚMIERTELNA CHOROBA PRZENOSZONA DROGĄ PŁCIOWĄ. Lekarz
dowiaduje się, że jest śmiertelnie chory na raka. Chce znaleźć sens
śmierci w jej nieuchronnym, naturalnym związku z życiem. Film nawiązuje
do zrealizowanej w 1978 roku SPIRALI. Nagrody: 2000 - Główna Nagroda na
MFF w Moskwie; Grand Prix "Złote Lwy" i Nagroda Dziennikarzy na FPFF w
Gdyni; 2001 - Nagroda Specjalna jury na Festiwalu w Tambow, "Orzeł" -
Polska Nagroda Filmowa w kategoriach: najlepsza reżyseria, najlepszy
film, najlepszy scenariusz; nagroda dla najlepszego reżysera w
konkursie międzynarodowym na WINE COUNTRY FILM FESTIVAL w Kalifornii;
"Złota Kaczka" w kategorii najlepszy polski film roku 2000 przyznawana
przez czasopismo "Film"; "Złota Taśma" w kategorii film polski za rok
2000 przyznawana przez Koło Piśmiennictwa SFP.
2002 SUPLEMENT. Losy pary młodych ludzi, którzy występowali już
marginalnie w filmie ŻYCIE JAKO ŚMIERTELNA CHOROBA PRZENOSZONA DROGĄ
PŁCIOWĄ. Tematem jest poszukiwanie sensu życia - nawiązanie do
wcześniejszej ILUMINACJI. Nagrody: 2002 - Nagroda FIPRESCI na MFF w
Moskwie.
Filmy dokumentalne
1966 MARIA DĄBROWSKA
1966 PRZEMYSŁ
1967 KOMPUTERY
1968 KRZYSZTOF PENDERECKI. Nagrody: 1968 - "Srebrny Lajkonik" na OFFK w Krakowie; 1969 - "Srebrny Gołąb" na MFF w Lipsku
1977 BRIGITTE HORNEY
1979 MEIN KRAKAU (MÓJ KRAKÓW)
1982 CAPITALI CULTURALI - VATICANO (STOLICE KULTURY - WATYKAN)
1987 LA MIA VARSAVIA (MOJA WARSZAWA)
1987 ERLOSCHENE ZEITEN (WYGASŁE CZASY). Film dokumentalny fabularyzowany.
1987 LIED DER TOTEN KINDER (PIEŚŃ O ŚMIERCI DZIECI)
1990 WITLOD LUTOSŁAWSKI IN CONVERSATION WITH KRZYSZTOF ZANUSSI
1993 SPOTKANIA DOMOWE
1996 "DO NOT BE AFRAID". THE LIFE AND TEACHINGS OF POPE JOHN PAUL II ("NIE LĘKAJCIE SIĘ". ŻYCIE I NAUCZANIE JANA PAWŁA II)
Scenariusze do filmów
1964 LUDZIE MILCZĄ - film dokumentalny
1969 PODRÓŻNI JAK INNI - film tv
1976 PRÓBA CIŚNIENIA- film tv
1979 OBCE GŁOSY - etiuda
1986 NIEDOSTĘPNA - spektakl tv (dwie jednoaktówki napisane wspólnie z E. Żebrowskim)
Spektakle Teatru Telewizji
1999 SKOWRONEK
2002 SESJA CASTINGOWA
Inne
Występował w filmach: AMATOR, ERLOSCHENE ZEITEN, CWAŁ, DUSZA ŚPIEWA z
cyklu OPOWIEŚCI WEEKENDOWE, ŻYCIE JAKO ŚMIERTELNA CHOROBA PRZENOSZONA
DROGĄ PŁCIOWĄ.
Ważniejsze książki: ROZMOWY O FILMIE AMATORSKIM (1978), SPÓR O PRL
(1996), PORA UMIERAĆ (1997), MIĘDZY JARMARKIEM A SALONEM (1999); kilka
wydań zbiorów scenariuszy i nowel filmowych.
Biografie współczesne 
Reżyser filmowy, teatralny i scenarzysta. Urodził się 17 czerwca 1939 roku w Warszawie.