W podręcznikach z historii filozofii Immanuel Kant jest przedstawiany jako myśliciel czasów Oświecenia. Prawdą jest, że żył w latach 1724-1804, jednakże ta klasyfikacja niewiele wyjaśnia zważywszy odkrywczość systemu Kanta. Innymi słowy, Kant znacznie wyprzedzał czasy w których żył i pod pewnymi względami wyprzedza również naszą epokę. Dodam, że na przykład jego dzieło „Wieczny pokój” zostało zrozumiane dopiero po zakończeniu drugiej wojny światowej. Filozof ten jest twórcą idealizmu transcendentalno – logicznego różniącego się istotnie od idealizmu obiektywnego Platona, a także od idealizmu subiektywnego Berkelya.
Każda generacja odczytuje na nowo w twórczy sposób filozofię Kanta. Filozof ten doczekał się za swego życia wielkiego oddźwięku swojej filozofii i do dzisiejszego dnia ma zwolenników. Po śmierci Kanta Europę zdominowała filozofia Hegla i Marksa, ale już około 1860 roku rozpoczął się ruch spojony hasłem „Z powrotem do Kanta”! Ukształtowało się wówczas siedem szkól neokantowskich. Nie odrodziły one systemu Kanta w jego szczegółach, lecz nawiązały do podstaw filozofii tego myśliciela różnie je interpretując. Było to pierwsze odrodzenie filozofii Kanta po krótkim okresie dominacji filozofii materialistycznej. Drugie odrodzenie nastąpiło w 1945 roku i trwa do dzisiejszych czasów. Zbrodnie jakich dopuszczono się w czasie ostatniej wojny światowej doprowadziły do odczytania i zrozumienia „Wiecznego pokoju” Kanta, pomijanego wcześniej dzieła.
Cisza i spokój uregulowanego życia Kanta, wypełnionego dociekaniami filozoficznymi, znakomicie sportretował w soim eseju Bolesław Miciński. Jego „Portret Kanta” należy do arcydzieł naszej literatury pięknej. Miciński wyraził głębokie przywiązanie Kanta do grona przyjaciół i godzin spędzanych z nimi na dyskusjach przy winie. Więź łącząca go z kamerdynerem też nie wskazuje na przypisywaną mu oschłość uczuć. Interesował się człowiekiem i ceniąc zycie sformułował zasady zdrowotne, wzmacniające siły witalne organizmu.
Dzieła Kanta przenikają nowe idee, nieformułowane w starożytności, a więc w czasach w których należy szukać korzeni filozofii europejskiej. Od razu dodam, że na przykład etyka kantowska nie odwołuje się do wartości dobra i zła, lecz do powinności, oparta jest na poczuciu obowiązku. Kant wykazał też na przykład pozytywne znaczenie przymusu zespolonego z prawem pozytywnym, a także przeprowadził wyrazistą granicę między tym, co należy do moralności a tym, co należy do prawa stanowionego. Z poglądami myślicieli starożytności wiąże Kanta jedynie wskazanie człowieka jako hierarchicznie wartości najwyższej oraz krytyka ustroju demokratycznego, którą odnajdujemy w dziełach mędrców tamtej epoki.
Wpływ filozofii Kanta został wyraźnie utrwalony nie tylko w dziełach neokantystów, ale również fenomenologów, pozytywistów filozoficznych, egzystencjalistów, filozofujących przyrodników, w tym Heisenberga oraz Einsteina, jak również w rozprawach filozofujących psychiatrów. W Polsce utworzył się nurt kantowski w czasach Polski Niepodległej, a więc w latach 1918-1939. Wcześniej, w czasach rozbiorów, polscy filozofowie ostrzegali przed filozofią Kanta jako rzekomo krzewiącą niemoralność, bowiem Kant wykazał, że czymś innym jest wiedza naukowa a czymś innym wiara w Boga, istnienia którego nie można naukowo ani dowieść, ani zaprzeczyć…Fragment eseju
Prof. Maria Szyszkowska